Mahsulotni qaytarish qonun bo'yicha: 10 kunlik qoida va nuqson

«Sotilgan tovar qaytarib olinmaydi» degan yozuvni ko'p do'konda ko'rgansiz. Aslida mahsulotni qaytarish qonun bilan aniq tartibga solingan va do'konning ichki qoidasi uni bekor qila olmaydi. Hammasi bitta savolga bog'liq: tovar sifatlimi yoki nuqsonli? Quyida ikkala holat bo'yicha muddatlarni, telefon va texnikadagi muhim istisnoni hamda onlayn xarid qoidalarini 22-oktabr 2026 holatidagi qonunchilik asosida tushuntiramiz.

Mahsulotni qaytarish qonunda qanday tartibga solingan?

Asosiy hujjatlar ikkita: 1996-yil 26-apreldagi «Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risida»gi qonun va Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 13-fevraldagi 75-son qarori bilan tasdiqlangan chakana savdo qoidalari. Qonunga so'nggi o'zgartish 2025-yil oktabrida kiritilgan, quyidagi qoidalar amaldagi tahrirdan olingan.

Ikki muhim tushuncha bor:

• Siz iste'molchisiz, agar tovarni foyda olish uchun emas, shaxsiy ehtiyojingiz uchun sotib olgan bo'lsangiz. Qayta sotish uchun olingan tovarga bu qonun emas, shartnoma amal qiladi.
• Sifatli va nuqsonli tovar uchun qoidalar butunlay boshqacha. Sifatli tovarni «yoqmadi» deb qaytarish cheklangan, nuqsonli tovar bo'yicha esa huquqlaringiz ancha keng.

Do'konning «qaytarib olinmaydi» yozuvi faqat sotuvchining xohishini bildiradi. Ichki qoidalar bilan qonun bergan huquqni cheklab bo'lmaydi, aksiya yoki chegirmadagi tovar ham bundan mustasno emas (Kun.uz).

Sifatli tovarni 10 kun ichida almashtirish mumkinmi?

Ha, ko'p tovarlar uchun mumkin. Qonunning 18-moddasiga ko'ra siz sifatli nooziq-ovqat tovarini xarid qilgan kundan boshlab 10 kun ichida, uni sotgan joydagi sotuvchidan ayni shunday tovarga almashtirib olishingiz mumkin. Bunday tovar sotuvda bo'lmasa, pulingizni qaytarib olasiz.

Shartlar:

• tovardan foydalanilmagan va u shikastlanmagan;
• qadog'i bilan qaytarilmoqda, iste'mol xususiyatlari, plomba va yorliqlari saqlangan;
• shu sotuvchidan sotib olinganini tasdiqlovchi chek yoki boshqa dalil bor.

Pul, agar boshqacha kelishilmagan bo'lsa, siz qaysi usulda to'lagan bo'lsangiz, o'sha usulda qaytariladi. Misol: ko'ylakning o'lchami to'g'ri kelmadi, yorlig'i joyida — 10 kun ichida boshqa o'lchamga almashtirasiz. Muddat xarid qilingan kundan hisoblanadi, shuning uchun almashtirishni oxirgi kunga qoldirmang.

Telefon, noutbuk va texnika uchun muhim istisno

Mana eng ko'p tushunmovchilik bo'ladigan joy. Chakana savdo qoidalarining 1-ilovasida qaytarilmaydigan va almashtirilmaydigan sifatli tovarlar ro'yxati bor. Uning 11-bandida kafolat muddati belgilangan texnik murakkab maishiy tovarlar keltirilgan: maishiy elektr mashinalari va priborlari, radioelektron apparatlar, hisoblash texnikasi, foto va kinoapparatlar, telefon apparatlari, elektron o'yinchoqlar.

Demak, kafolati bor, ishlayotgan telefon yoki noutbukni «fikrimdan qaytdim» deb qaytarish huquqi qonunda kafolatlanmagan. Ayrim do'konlar buni o'z ixtiyori bilan ruxsat berishi mumkin — lekin bu ularning qoidasi, qonun emas. Shuning uchun bunday shartni xariddan oldin so'rang va chekda yoki yozishmada qayd ettiring.

E'tibor bering: bu jadval faqat sifatli tovarga tegishli. Tovarda nuqson chiqsa, ro'yxatdagi telefon ham, mebel ham keyingi bo'limdagi qoidalar bo'yicha qaytariladi yoki almashtiriladi.

Nuqsonli tovarni qaytarish: qanday huquqlaringiz bor?

Nuqsonli tovar sotilgan bo'lsa va sotuvchi bu haqda oldindan aytmagan bo'lsa, qonunning 13-moddasiga ko'ra o'zingiz tanlagan holda quyidagilardan birini talab qilasiz:

1. tovarni ayni shunday modeldagi sifatli tovarga almashtirish;
2. boshqa modelga almashtirib, narxni qayta hisoblash;
3. nuqsonni bepul tuzatish yoki tuzatish xarajatini qoplash;
4. narxni nuqsonga mutanosib ravishda kamaytirish;
5. shartnomani bekor qilib, zararni qoplash.

Bu huquqlar nuqson kafolat muddati ichida aniqlansa amal qiladi. Kafolat belgilanmagan bo'lsa, tovar berilgan kundan boshlab olti oy ichida talab qo'yishingiz mumkin. Talab chek yoki xaridni tasdiqlovchi boshqa dalil, kafolatli tovarda esa rasmiylashtirilgan texnik pasport yoki uning o'rnini bosuvchi hujjat bilan ko'rib chiqiladi.

Yana bir nechta foydali qoida:

• Ta'mir davrida kafolat muddati siz tovardan foydalana olmagan kunlarga uzaytiriladi.
• Texnik murakkab yoki qimmat tovarda jiddiy nuqson bo'lsa — tuzatib bo'lmaydigan, qayta-qayta chiqadigan nuqson — almashtirishni talab qilish huquqingiz bor.
• Nuqson tasdiqlansa, ekspertiza xarajatini sotuvchi to'liq qoplaydi.
• Besh kilogrammdan og'ir tovarni ta'mir yoki almashtirish uchun olib borish va qaytarib keltirish sotuvchining hisobidan.

Amaliy misol: yangi telefon ekranida xariddan bir hafta o'tib nuqson chiqdi. Bu «yoqmadi» holati emas, nuqson. Demak, 10 kunlik ro'yxat istisnosi bu yerda ishlamaydi va siz almashtirish, ta'mirlash yoki pulni qaytarishni talab qilishingiz mumkin.

Biz eng yomon deb hisoblaydigan narsa — aldash: yo'q narsani bor deb sotish yoki aybini yashirib sotish. Qonun ham aynan shu holatda xaridorni eng kuchli himoya qiladi. Savdo ochiq va halol bo'lsa, bunday nizolarga ehtiyoj ham qolmaydi.

Kafolat muddati tugagan bo'lsa-chi?

Kafolat tugashi bilan huquqlar butunlay yo'qolmaydi. Agar ishlab chiqaruvchining aybi bilan jiddiy nuqson chiqsa, qonunning 15-moddasiga ko'ra uni bepul tuzatishni ishlab chiqaruvchidan belgilangan xizmat muddati davomida, bunday muddat bo'lmasa, o'n yil ichida talab qilish mumkin. Chakana savdo qoidalariga ko'ra kafolat olti oydan qisqa bo'lsa va nuqson kafolatdan keyin, lekin olti oy ichida chiqsa, nuqson sababi tovar sizga berilgunga qadar paydo bo'lganini isbotlasangiz, sotuvchi javob beradi.

Onlayn xarid qilingan mahsulotni qaytarish mumkinmi?

Ha, tovar tavsifga yoki namunaga mos kelmasa. Qonunning 2022-yilda qo'shilgan 28¹-moddasiga ko'ra internet orqali sotilgan tovar e'londagi tavsifga mos kelmasa, almashtirish yoki pulni qaytarishni talab qilishingiz mumkin, tovarni qaytarish bilan bog'liq barcha xarajatlar esa sotuvchining zimmasida.

Shu moddadagi boshqa muhim qoidalar:

• Sotuvchi shartnomadan oldin o'z nomi, manzili, shikoyat tartibi, narx va yetkazib berish narxi, kafolat shartlari va shartnomani bekor qilish tartibini aytishi shart.
• Tovarni qabul qilishda uning butligi va yaroqliligini tekshirish imkoniyati berilishi kerak.
• Tekshirish uchun qadog'ini ochganingiz shartnomani bekor qilish huquqingizdan mahrum qilmaydi.
• Shartnoma bekor qilingach, pul belgilangan muddatda qaytarilmasa, sotuvchi har bir kechikkan kun uchun qaytariladigan summaning 1 foizi miqdorida penya to'laydi.

Onlayn savdodagi nizolar kam emas. Raqobat qo'mitasi va uning hududiy boshqarmalariga 2026-yilning o'tgan davrida elektron tijorat bo'yicha 1 230 ta murojaat kelgan, ulardan 704 tasi iste'molchi foydasiga hal qilingan (UZA). Ya'ni huquqingizni talab qilsangiz, natija bo'ladi.

Do'kon qaytarishni rad etsa nima qilish kerak?

Avval talabingizni yozma shaklda bering, keyin davlat organiga yoki sudga murojaat qiling. Ketma-ketlik:

1. Yozma talab. Ikki nusxada ariza yozing: nima sotib olinganini, qachon, qanday nuqson borligini va nimani talab qilayotganingizni ko'rsating. Bir nusxasiga sotuvchidan qabul qilinganlik belgisini oling.
2. Dalillar. Chek, kafolat taloni, yozishmalar, nuqsonning surati yoki videosi.
3. Raqobatni rivojlantirish va iste'molchilar huquqlarini himoya qilish qo'mitasi. Qo'mita va uning hududiy boshqarmalari iste'molchilar murojaatlarini ko'rib chiqadi.
4. Sud. Qonunning 29-moddasiga ko'ra da'voni javobgar, o'zingiz yashaydigan yoki zarar yetkazilgan joydagi sudga berishingiz mumkin. Iste'molchilar bunday da'volar bo'yicha davlat bojidan ozod.

Xulosa

Mahsulotni qaytarishda qonun siz tomonda, lekin uning chegaralarini bilish kerak. Bizning tavsiyamiz: telefon yoki texnika olayotganda do'konning o'zida sotuvchi bilan birga tovarni tekshiring — qoidalarga ko'ra sotuvchi buni sizning ishtirokingizda qilishi shart. Chek va kafolat talonini xarid qilgan tovar yashagancha saqlang, qaytarish sharti haqida esa pul to'lashdan oldin so'rang. Sifatli telefonni qaytarish qonunda kafolatlanmagani uchun model va versiyani oldindan yaxshilab o'rganing.

Xarid oldidan narxni MaxProfit'da solishtirishingiz yoki Telegram botda narx kuzatuvini yoqib, narx tushganda xabar olishingiz mumkin.