Soxta chegirmani qanday aniqlash mumkin: narx tarixi usuli

Chegirmaga ishonamiz: bu do'kon uchun yaxshi marketing vositasi, xaridor uchun esa tejash imkoniyati. Lekin ba'zan narx avval ko'tariladi, keyin «−30%» yorlig'i bilan eski joyiga qaytariladi. Agar siz ham soxta chegirma qanday aniqlash mumkinligini bilmoqchi bo'lsangiz, bu maqolada qonundagi 30 kunlik qoidani va narx tarixi bilan besh daqiqada tekshirish usulini ko'rsatamiz.

Soxta chegirma nima va u qanday ko'rinadi?

Soxta chegirma — «eski narx» haqiqatda amalda bo'lmagan yoki juda qisqa vaqt turgan chegirma. Siz foizga qaraysiz, foiz esa sun'iy ko'tarilgan narxdan hisoblangan bo'ladi. Natijada «tejagan» pulingiz faqat bannerda qoladi. Bu usul ishlaydi, chunki biz birinchi ko'rgan raqamga tayanamiz: katta chizilgan narx yonida har qanday narx arzon ko'rinadi.

Eng ko'p uchraydigan ko'rinishlari:

• Avval oshirish, keyin tushirish. Aksiyadan bir-ikki hafta oldin narx ko'tariladi, aksiya kuni esa «chegirma» bilan odatiy darajasiga qaytadi.
• Chizilgan narx. Ustidan chiziq tortilgan katta raqam hech qachon amalda bo'lmagan, u faqat foizni kattaroq ko'rsatish uchun turadi.
• «...gacha» o'yini. «−70% gacha» degan banner ostida bir-ikkita tovar haqiqatan arzon, qolganlarida chegirma ancha kichik.
• Tugamaydigan taymer. «Faqat 24 soat» deyiladi, keyingi kuni taymer yana boshidan boshlanadi.
• Shartli chegirma. Arzon narx faqat ma'lum karta, nasiya yoki qo'shimcha xizmat bilan birga amal qiladi, bu shart esa mayda harflarda yozilgan.

Bularning hech biri xaridor ko'zidan yashirin emas. Faqat shoshilmasdan raqamlarni yonma-yon qo'yish kerak.

Qonun nima deydi: 30 kunlik eng past narx qoidasi

Qisqa javob: chegirmadan oldingi narx sifatida faqat oxirgi 30 kundagi eng past narxni ko'rsatish mumkin. Bu talab Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 21-oktabrdagi 662-son qarori bilan O'zbekiston Respublikasida chakana savdo qoidalariga qo'shilgan alohida bobda yozilgan. Asosiy qoidalar:

Yana bir muhim jihat: aksiya sizning boshqa huquqlaringizni kamaytirmaydi. Agar aksiyadagi tovarda nuqson bo'lib, sotuvchi buni oldindan aytmagan bo'lsa, «aksiyadagi tovar almashtirilmaydi» degan yozuv qonunga zid, ichki qoida bilan qonundagi huquqni cheklab bo'lmaydi (Kun.uz).

Narx tarixi bilan soxta chegirmani tekshirish: 5 qadam

Eng ishonchli dalil — narx tarixi. Chunki aynan u «eski narx» haqiqatan bo'lganmi yoki yo'qmi, shuni ko'rsatadi.

1. Mahsulotni aniq toping. Model, xotira hajmi va versiyasi bir xil bo'lsin. 256GB va 512GB variantlarning narxini bir-biri bilan solishtirish — ko'p uchraydigan xato.
2. Narx tarixiga qarang. MaxProfit'da mahsulot sahifasida «Narx tarixi» grafigi bor: unda kunlik eng arzon narx, «30 kundagi eng past» narx va «Odatiy narx» oralig'i ko'rinadi. Grafik ustida necha kunlik ma'lumot yig'ilgani ham yozilgan.
3. Chizilgan narxni 30 kunlik eng past narx bilan solishtiring. Do'kon ko'rsatgan «eski narx» 30 kundagi eng past narxdan ancha baland bo'lsa, foiz sun'iy hisoblangan.
4. Haqiqiy chegirmani o'zingiz hisoblang. Formula sodda: 30 kundagi eng past narxdan hozirgi narxni ayiring va natijani o'sha eng past narxga bo'ling. Chiqqan foiz bannerdagiga yaqin bo'lsa, chegirma halol.
5. Boshqa do'konlarga qarang. «Chegirmali» narx boshqa do'konlardagi oddiy narxdan baland bo'lsa, bu taklif emas. MaxProfit'da narxlar bitta ro'yxatda, eng arzonidan boshlab chiqadi.

Shartli misol bilan ko'raylik (raqamlar tushunarli bo'lishi uchun yaxlitlangan). Telefon bir oy davomida 5 mln so'm atrofida turgan. Aksiyadan bir hafta oldin narx 6 mln so'mga ko'tarildi, aksiya kuni esa «−20%» bilan 4,8 mln so'm bo'ldi. Banner «1,2 mln so'm tejaysiz» deydi. Aslida 30 kundagi eng past narxga nisbatan farq 200 ming so'm, ya'ni atigi 4%.

Bir eslatma: MaxProfit narxlarni do'konlar saytidan kunma-kun yig'adi va ayrim mahsulotlarda tarix hali qisqa. Grafik bir-ikki haftalik bo'lsa, xulosani ehtiyotkorlik bilan qiling va do'kondan 30 kunlik narxni so'rang.

Yakuniy narxga nimalar qo'shilishi mumkin?

Chegirma halol bo'lsa ham, to'lov oxirida boshqa summa chiqishi mumkin. Savatchaga qo'shganingizdan keyin quyidagilarni tekshiring:

• Yetkazib berish narxi. Arzon narx ustiga qo'shilgan yetkazib berish farqni yeb qo'yishi mumkin.
• To'plam shartlari. Chegirma faqat g'ilof, himoya oynasi yoki sug'urta bilan birga olinsa amal qiladimi — so'rang.
• Nasiya sharti. Chegirma faqat muddatli to'lovda bo'lsa, foizni emas, jami to'lovni hisoblang.
• Keshbek. «Chegirma» pul ko'rinishida emas, keyingi xarid uchun ball sifatida qaytsa, bu darhol tejash emas.

Qoidaga ko'ra chegirma faqat muayyan shartlarda qo'llanilsa, bu shartlar oldindan ma'lum qilinishi kerak. Shart oxirgi qadamda chiqsa, bu ham ogohlantiruvchi belgi.

«Narx hozir baland» degani nima: belgilarni qanday o'qish kerak?

Bu belgi eng arzon narx shu mahsulotning odatiy narx oralig'idan yuqori ekanini bildiradi. Narx tarixidagi ko'rsatkichlarni alohida emas, birga o'qish kerak:

Xarid shoshilinch bo'lmasa, mahsulot sahifasida «Narx tushsa Telegram'da xabar berish» tugmasini bosing. Narx tushganda bot o'zi xabar beradi, siz esa har kuni saytlarni aylanib chiqmaysiz.

Chegirma haqida bizning fikrimiz

Chegirmaning o'zi yomon emas, uni noto'g'ri ishlatish yomon. Halol chegirma ham do'kon, ham xaridor uchun foydali. Masalan, reklamaga yoki blogerga ketadigan pulni mijozga chegirma yoki sovg'a qilib bersangiz, uning hurmatini va sodiqligini qozonasiz. Doimiy mijozlarga chegirma berish ham juda to'g'ri yo'l.

Narxni avval oshirib, keyin «chegirma» qilish esa boshqa narsa. Xaridor bir marta shunday holatga tushsa, keyingi safar haqiqiy aksiyaga ham ishonmay qo'yadi. Uzoq muddatda bundan do'konning o'zi yutqazadi. Endi esa bu usul qonunda ham aniq taqiqlangan.

Soxta chegirmaga duch kelsangiz nima qilish kerak?

Avvalo dalil to'plang va sotuvchidan 30 kunlik narxni so'rang. Qoidaga ko'ra sotuvchi xaridor talabi bilan chegirmadan oldingi narx haqida aniq ma'lumot berishi va uni hujjat bilan asoslashi shart.

• Banner, narx yorlig'i yoki sayt sahifasining skrinshotini sanasi bilan saqlang.
• Narx tarixi grafigini ham skrinshot qilib qo'ying.
• Xarid qilgan bo'lsangiz, chek va to'lov tasdig'ini saqlang.
• Sotuvchi javob bermasa, Raqobatni rivojlantirish va iste'molchilar huquqlarini himoya qilish qo'mitasiga murojaat qilishingiz mumkin. Qo'mita va uning hududiy boshqarmalariga 2026-yilning o'tgan davrida chakana savdo, elektron tijorat va umumiy ovqatlanish bo'yicha 6 414 ta murojaat kelgan (UZA).

Bundan tashqari, Iste'molchilarning huquqlarini himoya qilish to'g'risidagi qonunning 6-moddasiga ko'ra sotuvchi tovarning narxi va sotib olish shartlari haqida o'z vaqtida to'g'ri va tushunarli ma'lumot berishi shart. Soxta «eski narx» bu talabga ham to'g'ri kelmaydi.

Xulosa

Chegirmaning foiziga emas, yakuniy narxiga va uning tarixiga qarang. Bizning tavsiyamiz: «eski narx»ni 30 kunlik eng past narx bilan solishtiring, boshqa do'konlardagi narxni ko'ring va shartlarni oxirigacha o'qing. Narx odatiy oraliqdan past bo'lsa — bemalol oling, «baland» bo'lsa — shoshilmang. Haqiqiy imkoniyatni banner emas, narx tarixi ko'rsatadi.

Xarid oldidan narxni MaxProfit'da solishtirishingiz yoki Telegram botda narx kuzatuvini yoqib, narx tushganda xabar olishingiz mumkin.